5 sierpnia 1944 roku wycofujące się oddziały niemieckie w odwecie za wcześniejszy incydent na moście przez rzekę Rządzę, wysadziły piwnicę, w której znajdowała się ludność cywilna. Wśród ofiar byli m.in. mieszkańcy Gęsianki Borowej i okolicznych miejscowości.
Różne źródła podają inną liczbę ofiar, raport IPN wskazuje na około 38. zamordowanych osób, jednak starsze opracowania historyczne podają nawet 70. Wszystkie są jednak zgodne i wskazują, że była to jedna z najtragiczniejszych zbrodni dokonanych na ludności cywilnej na terenie naszej gminy.
Dziś, po 82 latach, wracamy do jednej z najtragiczniejszych kart historii naszej gminy. Pamięć o tych wydarzeniach jest ważna nie tylko ze względu na historię, ale przede wszystkim ze względu na ludzi – naszych przodków, mieszkańców tych ziem, ich życie, cierpienie i losy. Nasza lokalna tożsamość wyrasta również z ich historii – z pamięci przekazywanej z pokolenia na pokolenie.
Dlatego warto przypominać wydarzenia, które na zawsze zapisały się w historii Gęsianki i okolic. Nie po to, by rozdrapywać rany przeszłości, lecz by zachować pamięć o tych, którzy nie mogli już opowiedzieć własnej historii.
W związku z rocznicą dzielimy się materiałami archiwalnymi pochodzącymi z różnych źródeł, opracowań i publikacji historycznych, które trafiły do Muzeum Konstantego Laszczki w Dobrem. Są one świadectwem wydarzeń, które miały miejsce na naszej ziemi, i stanowią ważną część lokalnego dziedzictwa.
Pamięć jest naszym obowiązkiem. Historia – naszą wspólną odpowiedzialnością!
Dziś, miejsce to jest ważnym symbolem pamięci dla mieszkańców gminy Dobre i
okolicznych miejscowości. Każdego roku odbywają się uroczystości rocznicowe, w
których biorą udział władze samorządowe, przedstawiciele instytucji państwowych,
poczty sztandarowe, duchowieństwo, strażacy OSP z terenu gminy Dobre oraz
sąsiadujących gmin, uczniowie ze szkoły w Mlecinie i mieszkańcy. Podczas obchodów
odmawiana jest modlitwa, składane są kwiaty i wieńce oraz wygłaszane są
okolicznościowe przemówienia.
Coroczne obchody przypominają o historii tego miejsca i podkreślają, że pamięć o
ofiarach pozostaje ważnym elementem tożsamości nie tylko gminy Dobre, ale również
okolicznych miejscowości.
Poniżej materiały z arch. Muzeum Konstantego Laszczki
Relacja byłych żołnierzy Batalionów Chłopskich z 25 czerwca 1963r.
Gdy armia hitlerowska cofała się z frontu wschodniego, wówczas nasza partyzantka
Batalionów Chłopskich przystąpiła do akcji bojowej, a było to jak następuje:
Gdy esesmani hitlerowscy zaczęli strzelać do żołnierzy radzieckich, my jako bechowcy
pomagaliśmy Armii Czerwonej. Tropiono hitlerowców na każdym kroku, robiąc
dokładnie wywiady stanowisk wojsk hitlerowskich, informując o takowych Armii
Czerwonej. Mieliśmy za zadanie w jak najszybszym czasie oswobodzić naszą wioskę
Gęsianka-Borowa oraz sąsiednią wioskę Ludwinów powiat Miński Mazowiecki.
Pamiętamy dzień 5 sierpnia 1944 r. (sobota) przed wieczorem zostały rozwieszone flagi
biało czerwone na znak zwycięstwa, na czele z godłem Polski. Niemcy widząc
współdziałanie ludności cywilnej z Armią Radziecką- domyślili się, że muszą to być
partyzanci danej okolicy.
We wsi Gęsianka była piwnica betonowa w zagrodzie obywatela Ratuskiego
Aleksandra, wówczas esesmani hitlerowcy zapędzili tutejszą ludność, w tym dużo z
Mińska Mazowieckiego, którzy byli uciekinierami w liczbie 40 osób- kobiet, mężczyzn i dzieci.
Z rodziny obywatela Ratuskiego Aleksandra 7 osób, mieszkańców wsi Gęsianka
Borowa, z rodziny Zielińskich i Szamkowskich mieszkańców wsi Ludwinów 2 osoby. Z
rodziny Bajarów 5 osób. Z rodziny Ratuskiego Józefa mieszkańca wsi Olechów
Ludwinów 5 osób. Z rodziny Zarzyckich 3 osoby mieszkańców wsi Gęsianka Borowa. Z
rodziny Kornatków 2 osoby. Z rodziny Suchockich 3 osoby, w tym z Mińska
Mazowieckiego z rodziny Kaczmarków 3 osoby i rodziny Kozakiewiczów 3 osoby.
Pozostałe osoby o nieznanym pochodzeniu rodziny z Mińska Mazowieckiego.
O miejscu piwnicy i spędzonej do niej ludności my Bechowscy dokładnie
poinformowaliśmy bojowe jednostki wojsk radzieckich, opracowując wspólnie plan
uwolnienia tych ludzi. Dnia 5 sierpnia 1944 r. w sobotę przed wieczorem patrol
radziecki dotarł do piwnicy, gdzie była zgromadzona ludność i padają słowa: ,,Tawariszy
broni- wsie swaboda’’ i odeszli.
Natomiast w pół godziny po tym Niemcy przystąpili do palenia i burzenia wsi. W czasie
akcji tego pożaru nasi Bechowscy zauważyli czołgających się przy płocie tej piwnicy 7
esesmanów, do których otwarto ogień. Ogień był celny, 5 esesmanów zabito, dwóch
zaś postrzelono. Ci dwaj pozostali Niemcy o zajściu musieli zawiadomić dowództwo
swojej jednostki. Wieczorem z soboty na niedzielę, Niemcy minują piwnice i wysadzają
w powietrze wraz z zapędzoną do niej ludnością. Detonacja była ogromna.
Podając jak wyżej niniejszy opis, my byli członkowie Batalionów Chłopskich.
Prosilibyśmy Powiatowy Zarząd byłych uczestników walk hitleryzmem w Mińsku
Mazowieckim o poczynienie kroków w celu upamiętnienia miejsca poległych, na co
jako wiarygodność podanych przez nas faktów składamy własnoręczne podpisy.
Dnia 25.VI.1963 r.
Cichocki Stanisław- dowódca plut. B. CH. Ps. ,,Nerwus’’. Zamieszkały Ludwinów Poczta Jakubów
Kruszewski Czesław- dowódca 1-szej Sekcji Plut. B. CH. Ps. ,,Lotnik’’ Zamieszkały Gęsianka Borowa,
poczta Dobre
Domański Wacław- dowówdca III sek. Plut. B. CH. Ps. ,,Zaręba’’ Zam. Ludwinów, poczta Jakubów
Kostka Bronisław- trójkarz, plut. B. CH. Ps. ,,Wicher’’ Zam. Olechów- Ludwinów
